بنکەی زانیاری / تایبەتمەندیەتی

شێوەبەستنەوە

پرسیار و وەڵامەکانی تۆ بە شێوەی کۆدکردنی کۆتایی بۆ کۆتایی (end-to-end) پارێزراون، لەگەڵ چینێکی پۆست-کوانتەم لەسەر چینە کلاسیکییەکە. ئەم لاپەڕەیە دەربارەی ئەوەیە کە ئەوە بە ڕاستی چی دەپارێزێت.

ئەم لاپەڕەیە بە ئامێری وەرگێڕدراوە بۆ ئاسانکاری. ئەسڵی ئینگلیزی ئەو وەشانەیە کە کاری پێدەکرێت.

لە سەرەتاوە تا کۆتایی بە شێوەیەکی پێشڕەو

هیچ ڕێکخستنێک نییە بۆ کارکردن. هەموو نامەیەک لە هەموو گفتوگۆیەکدا لەسەر ئامێرەکەت دەگۆڕدرێت بۆ کۆد (encrypted) پێش ئەوەی بۆ هیچ شوێنێک بڕوات، و لەปลายە ڕاستەوخۆکەشەوە دەگۆڕدرێتەوە بۆ دەق (decrypted). ئەو پەیوەندییانەی کە نامەکە دەگوازنەوە ناتوانن بیخوێننەوە، هەروەها هیچ شتێکی نێوانیش ناتوانێت بیخوێنێتەوە.

"لایەنی بەرامبەر" لێرەدا خزمەتگوزاری Nymbotـە، کە دەبێت پرسیارەکەت بخوێنێتەوە بۆ ئەوەی وەڵامی بداتەوە. لە سەرەتاوە تا کۆک (End-to-end) واتە کەس ئیلسا ناتوانێت — بەواتای ئەوە نییە و ناتوانێت بەواتای ئەوە بێت یاریدەدەرەکە وەڵامی شتێک دەداتەوە کە هەرگیز نەبینویە. هاوچۆنی ناسراو ئایا وەڵامی پرسیارە جیاوازەکەیە دەربارەی ئەوەی کە ئایا دەبێت بزانێت کێ پرسیار کراوە.

کاگزی pakketکردنەوەی دیاری

نامەکان وەک دیارییەکانی Nostr گەشت دەکەن. هەر یەکێکیان سێ چین لە خۆیانە:

• a دەنگۆیەک — پەیامەکە خۆی، بەبێ واژۆ، بۆ ئەوەی هەرگیز نەتوانرێت بە پاتەوازی بۆ لایەنێکی سێیەم بسەلمێنرێت؛
• a مۆر, لەلایەن تۆوە واژۆکراوە و بۆ وەرگرەکە کۆدکراوە، کە ئەمەش ئەو ڕێگەیەیە کە وەرگرەکە دەزانێت کێ ناردوویەتی؛
• a پاککردنەوە، بە شێوازی کۆدکراو و واژۆکراو لەلایەن کلیلێکی بەکارهێنانی یەکجارەوە، کە تەنها ئەوەیە کە ڕێگەیەک (relay) دەبینێت.

کە ڕێبەرێک (relay) کە ترافیکەکەت هەڵدەگرێت ڕووداوێک لە کلیلییەکەوە دەبینێت کە تەنها بۆ ئەو نامەیە بووە، بە کاتژمێرێکی هەڕەمەکی — دەتوانێت بزانێت نامەکە بۆ Nymbotە، نەک کێ ناردوویەتی. شیکردنەوەی مێتاداتا (Metadata analysis) لەسەر پەردەکان زۆر کەم دەستکەوت دەگرێت.

کۆپییەکی هەر نامەیەک لەگەڵ کلیلەکەی خۆتدا کۆدەکرێتەوە، ئەمەش ئەو ڕێگایەیە کە مێژووی تۆ لەسەر ئامێرێکی نوێ لە ڕێگەی ڕێڵێکانەوە (relays) دەگەڕێتەوە نەک لە ڕێگەی چ کۆدکردنەوەیەکی لای سێرڤەرەوە.

هەمبێژی پۆست-کوانتەم (Post-quantum hybrid)

چینە کلاسیکییەکە ئەلیکتیک-کێڤەیە (elliptic-curve). کۆمپیوتەرێکی کوانتەمی بە ئەندامێژێکی پێویست بە شێوەیەکی چاوەڕواننەکراو دەشکێنێتەوە — ئەو ترافیکەی ئەمڕۆ گیرۆ دەکراوە، چەند ساڵێک دواتر دەگۆڕدرێت بۆ دەقێکی خوێندرەوە. بۆیە کۆدکردنەکە بریتییە لە ه𝙞بریدکۆتایی کلیلێکی ML-KEM لەگەڵ گۆڕینەوەی کلاسیکی دەستەجێکردووە، و هێرشبەر دەبێت هەردووکیان بشکێنێت بۆ ئەوەی بتوانێت هیچ شتێک بخوێنێتەوە.

ML-KEM ئەو KEM-ە تۆڕییە (lattice) کە لەلایەن NIST-ەوە ستانداردکراوە. تێکەڵکردن لەبری جێگرتنەوە بە ئەنقەستە: ئەگەر دەرکەوت کە گریمانەی تۆڕییەکە هەڵەیە، هێشتا کێشەی وێژەی ڕێکی (elliptic curve) و بە پێچەوانەشەوە لای تۆ هەیە.

Nymbot ڕاگەیاندنێکی توانای واژەکراو بڵاو دەکاتەوە کە کلیلەکەی KEM لەگەڵدایە، بۆ ئەوەی ئەپەکەی تۆ بتوانێت بەبێ ڕکابەری گەڕان (lookup race) کە ڕەنگە نامەکە تەنها بە شێوەی کلاسیک بەجێبهێڵێت، پەختەی پێ بکات. ئەپەکەی تۆش یەکێکیان بڵاو دەکاتەوە، ئەمەش ئەو ڕێگەیەیە کە وەڵامەکان بە شێوەی هیبرید دەگەڕێنەوە.

ئەوەی سێرڤەرەکە دەبینێت

دقیق بوون لەم بابەتەدا گرنگترە لەوەی کە لەبارەیەوە دڵنیا بکەیتەوە.

ناونیشانی گفتوگۆکان لەسەر ئامێرەکەت دروست دەکرێن، هەرگیز لەلایەن مۆدێلەکەوە دروست ناکرێن، و تەنها بە شێوەی کۆدکردنی پارێزراو (encrypted) بە کلی خۆتەوە دەستە ڕەقەکان دەبڕن، بۆ ئەوەی ئامێرەکانی تری تۆ بتوانن نیشانی بدەن.