Bu’uura beekumsaa Dhuunfummaa
Iccitii uumuu
Gaaffiiwwan keessan fi deebiiwwan isaanii, sirna caasaa irratti dirqii post-quantum dabalataa waliin, karaa dhumaa hanga dhumaatti kan hidhaman dha. Fuulli kun waan sana dhugumatti eegu irratti xiyyeeffata.
Fuulli kun akka mijatutti maashiniin kan hiikamedha. Orijinaalli Ingiliffaa kan ilaallatudha.
Adda gara addaatti akkaataa waloo ta'een
Akka bante ta’uuf sirna (setting) kamiyyuu hin jiru. Ergaan kamiyyuu haasaa hundumaa keessatti deema manaa keessatti ni qulqulleeffama (encrypt), erga bakka biraatti deemee booda ammoo fuula biraatti ni banama (decrypt). Ergaa kana dachaasanii (relays) geessan dubbisuu hin danda'an, akkasumas wanti gidduu jiru kamiyyuu hin danda'u.
"Dhuma biraa" asitiin tajaajila Nymbot, isa deebii kennuuf gaaffii kee dubbisuu qabu dha. End-to-end jechuun eenyutuun""" akkiitu hin danda'u — kun hiika sana hin qabu fi hin danda'u, gargaaraan (assistant) waan isaan hin argine deebii kenna. Modii maqaa malee kennuun qabaachuu isaa irratti gaaffii adda ta'eef deebii dha eenyu gaafame.
Xumura kennaa
Erriin akka uffata kennaa Nostr tiin deemu. Isaan hundi bakka sadii qabu:
- a oduu — ergaa ituu qofaa, mallattoo malee, kanaafuu nama sadaffaatti argamuu hin danda'u;
- a chaappeessuu, siin mallatteeffamee fi nama fudhatuuf sirraa'ee, kunis nama fudhatu eenyu akka erge akka beekuuf gargaara;
- a wollee, furtii tokko qofaaf tajaajiluu kan danda'uun kan ibsamu fi kan mallatteeffame, kan mallattoo (relay) hundi arguudha.
Kanaafuu, relay nagaa keessan qabatu ergaa tokko irraa ragaa kii (key) ergaa sanaaf qofa jiru argata, yeroo (timestamp) seensii qabuun — ergaan sun Nymbotif akka ta'e oduu danda'a, garuu eenyutu erge danda'u hin. Xiinxala Metadata wraps keessatti godhamu dhimma xiqqoo qofa argata.
Kopii ergaa hundaatiin furtuu keetiin walitti qabamee jira, kunis seenaan kee meeshaa haaraa irratti barreeffama serverii irraa osoo hin taane, relay-wwan irraa akkamitti deebifamu akka ta'e agarsiisa.
Hibridii post-quantum
To’aanni klassikaalii curve-elliptic dha. Kompiutarri kuta-qantamaa (quantum) guddaan kun ammoo akka duubatti dhowwa — traafikii har'a qabame, waggoota booda hiika sirrii (decrypted) ta'u. Kanaafuu, kallaattii sirriin (encryption) dha miidduu: ML-KEM key encapsulation walitti qabamee jijjiirraa klassikaatiin walitti dhufe, akkasumas qaxabeen (attacker) waan dubbisuuf lamaanukkis cabsuu qaba.
ML-KEM NIST-iin kan dabalame lattice KEM dha. Bakka jijjiiruu mannaa walitti makuun kaayyoon murtaa'aadha: yoo yaanni lattice sun dogoggora ta'e, akkuma jirutti elliptic curve qabda, akka waliigalaatti immoo.
Nymbot beeksisa dandeettii mallattoo qabate kan furtuu KEM isaa dhalisu fageessaa, kanaaf appii keessan beeksisa dorgommii barbaachisaa ta'een ergaa keessan gara KEM-qofatti jijjiiramee akka hin taane to'achuuf fayyadamtu. Appiin keessanis tokko beeksisa, kun immoo deebiin akka hybrid ta'uuf akkamitti akka deebi'u taasisa.
Wanti serveerii argutu
Dhimma kana irratti sirriitti dubbachuun dhimma kana irratti nagaa kennuun caalaa barbaachisaadha.
| Waan | Yeroo baay'ee | Keessatti tarkaanfii namummaa hin qabne |
|---|---|---|
| Barreeffamni ergaa keetii | Dubbisi, deebisuuf | Dubbisi, deebisuuf |
| Ii kam gaafate? | Tooftaa furtuu nym keetii kan uummataa | Iyyata kan kanaan dura hin fayyadamin |
| Tooftaan kamtu kaffaltii fudhata? | Maqaa kee ñaamaa | Iiy dhiifamaa |
| Galmee fayyadama deebii hundaatiin | Yeroo, moodela, lakkoofsa tookenii fi gatii, barreeffama hin kuufamu, guyyaa 90 keessatti maqaa keetiin ni kuufama | Wal-fakkaataa, furtuu deebisanii gatuu jiru jala |
| Mata duree haasaa keetii | Synkiif tokko qofaan kan kofee'e, sync gochuuf | Wal-fakkaataa |
| Furtuu dhuunfaa kee | Sajeee meeshaa keessaa hin baatu | Sajeee meeshaa keessaa hin baatu |
| Kan kee kuusaa fi Walitti hidhaa tokenoota | Isaanii fayyadamaniin gaaffiiwwan waliin darban, yoomiyyuu dubbisamuu danda'uun hin kuufamne; yeroo tokko qofa furtii serverii waliin hidhamaa kuufama a Duubbeetti hojjechuu isa kamiyyuu fayyadamu isaa hojjeta (sa'aatii 6 ol hin taane); qindaa'ee kan qindaa'e keessatti qofa sirna kee cufame keessa dha | Hima hunda irratti dhiyaata, yoomiyyuu hin kuufamu. Tokenii forge herrega forge kee beeksisu, kanaafuu chatii anonimous keessatti repository fayyadamuun serwerichi chaticha herrega sana waliin wal qabsiisuu akka danda'u taasisa. |
| Suuraawwan ati dabaltu | Hostii miidiyaa uumataaf banameetti olka'ee, furtuu dhuunfaa suuraa sanaaf qophaa'e irratti mallatteeffame | Wal-fakkaataa |
| Koodii siif kennu kan server irratti hojjetamu | Koodii fi faayilaalee ati filatte kamiyyuu, konteenarri kan irratti hojjetan booda diigama. | Wal-fakkaataa, furtii yeroo gabaabaaf kan tajaajiluun kaffalame. |
| Duubdee irratti hojjechuun (hirmannaa filachuu) | Yoo isaan onniif, qofa: haala quufame hojii tokkoo kan kuufame fi qindoomina tarkaanfii itti aanu barbaadu, dabalata tokenii repository fi connectorii, furtuu serverii qofa qabuun cufamee, hojiin sun appii keetiin utuu hin taane yoo itti fufuu fi yoo xumuramu dhabamsiifama, akkasumas yeroo hunda sa'aatii 6 keessatti. Serverichi deebii tarkaanfii hunda gara relay-wwanitti maxxansa, siif kan qindaa'e (encrypted), akkasumas yeroo hojiichi sa'aatii 6 xumurutti sa'aatii 24 booda akka kuufamuuf qabata, akka meeshaaleen kee itti fufanii fudhatan. | Argamu hin taane; appiin sun yeroo hunda gaaffii hin qabu |
| Hubachiisoota sagantafame (hirmannaa filachuu) | Sagantaa serverii irratti hojjechichuuf murteessite qofaaf: ibsa isaa, mata-duree, irra-deebii, chatii galma, moodela, daangaa kireetii fi bakka beeksisa itti ergamu, furtii serverii qofa irratti qabuun cufame, kan ibsa isaa yommuu hojjetu dubbisuu danda'u. Sagantaa sana yoo balleessite, filannoo sana y | Hawaasummaa hin jiru: sagantaan chatii anonimous (dhoksaadhaan) deebii kennu kan qofaa meeshaa kee irratti hojjetu, sagantaan serverii immoo barruu chatii anonimous keessatti hin hojjetu |
| Galmee pushii kan... beeksisa deebii qabsiisuu (hirmannaa filachuu) | Token push meeshaa keessanii ykn kutaalee qunnamtii browser keessanii, ID chat ifa hin taaneen wal qabatee, deebii sana xumuruuf yoo ta'u hangaatti eegama. | None: chatiiwwan anonimoo push notification hin argatan, kanaafuu appichi banattee jettee qofa beeksifamta |
| Yaadannoo | Galmeewwan ergaa waliin walqabatan keessatti keessa deemu | Hin ergamne, chaticha keessattis waan tokko hin dhiyaanne. |
| Teessoo IP kee | Hojiitootaan ilaalama; yeroo hunda yoo argamuu danda'u, relayaan hojiiitoota argu, si hin argu. | Akka kanaan — Tor ykn VPN yoo murteessaa ta'e fayyadami |
Mataadureen wandoo (conversation titles) salphaatti meeshaa keessan irratti kan uumamanidha, yoomiyyuu moodela irratti hin uumamne, akkasumas bilbilicha keessa kan darban iyyuu sirna sirreessaa (encrypted) koodii keessan qofa fayyadamuun kan ta'aniidha, akka meeshaaleen keessan biroon isaan agarsiisan.